როგორ მოვემზადოთ ფინანსური ანგარიშგების აუდიტისთვის: პრაქტიკული გზამკვლევი
ფინანსური აუდიტი არ არის მხოლოდ კანონმდებლობით (მაგალითად, „ბუღალტრული აღრიცხვის, ანგარიშგებისა და აუდიტის შესახებ“ საქართველოს კანონით) განსაზღვრული ვალდებულება. ეს არის საუკეთესო შესაძლებლობა, შეაფასოთ კომპანიის ფინანსური ჯანმრთელობა, აღმოაფხვრათ შიდა კონტროლის ხარვეზები და აიმაღლოთ სანდოობა ინვესტორებისა თუ საბანკო ინსტიტუტების თვალში.
აუდიტის პროცესის წარმატებით და მინიმალურ ვადებში ჩასატარებლად, მომზადება რამდენიმე ძირითად ეტაპად უნდა დაიყოს:
1. დაგეგმვა და აუდიტორებთან კომუნიკაცია
წარმატებული აუდიტის საფუძველი ადრეული კომუნიკაციაა.
- ვადების შეთანხმება: წინასწარ განსაზღვრეთ აუდიტის დაწყების, საველე სამუშაოებისა და დასკვნის მომზადების თარიღები.
- მოთხოვნების სიის მიღება: აუდიტორული კომპანიისგან წინასწარ გამოითხოვეთ იმ დოკუმენტებისა და ფაილების ნუსხა, რომლებიც მათ მუშაობის დასაწყებად დასჭირდებათ.
2. ბალანსის მუხლების მოწესრიგება და ინვენტარიზაცია
სანამ აუდიტორები უშუალოდ მუშაობას დაიწყებენ, ფინანსურმა გუნდმა უნდა უზრუნველყოს მთავარი წიგნის სრული სიზუსტე:
- აქტივების ინვენტარიზაცია: ჩაატარეთ ძირითადი საშუალებებისა და სასაქონლო-მატერიალური მარაგების ფაქტობრივი ინვენტარიზაცია. საქართველოში არსებული ბიზნესგარემოს სპეციფიკიდან გამომდინარე, მარაგების ჩამოწერა ან დანაკლისი ზუსტად უნდა შეესაბამებოდეს საგადასახადო კოდექსის მოთხოვნებს, რათა თავიდან აიცილოთ დამატებითი საგადასახადო რისკები.
- დებიტორულ-კრედიტორული დავალიანებები: მოახდინეთ ნაშთების შედარება (შეჯერების აქტების გაფორმება) ძირითად პარტნიორებთან, მყიდველებთან და მომწოდებლებთან.
- საბანკო ანგარიშების შედარება: დარწმუნდით, რომ ყველა საბანკო ამონაწერი სრულად არის ასახული და ემთხვევა ბუღალტრულ ნაშთებს საანგარიშგებო წლის ბოლო დღის მდგომარეობით.
3. საგადასახადო შესაბამისობის გადამოწმება
საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის თავისებურებების გათვალისწინებით (მაგალითად, მოგების გადასახადის ე.წ. „ესტონური მოდელი“), აუდიტორები განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობენ არასამეწარმეო მიზნით გაწეულ ხარჯებს, წარმომადგენლობით ხარჯებსა და პარტნიორებზე გაცემულ სესხებს/დივიდენდებს.
- შეამოწმეთ, რამდენად სწორად არის დეკლარირებული და ასახული მოგების, საშემოსავლო და დღგ-ის მუხლები RS.ge-ის ბაზასა და ფინანსურ უწყისებს შორის.
- განსაკუთრებული ყურადღება მიაქციეთ ტრანსფერტული ფასწარმოქმნის დოკუმენტაციას, თუ კომპანიას აქვს ოპერაციები ურთიერთდამოკიდებულ პირებთან (განსაკუთრებით არარეზიდენტებთან).
4. პირველადი დოკუმენტაციის სრულყოფა
აუდიტის მიმდინარეობისას ხშირად ითხოვენ მსხვილი გარიგებების საფუძვლებს. დარწმუნდით, რომ ხელმისაწვდომი და მოწესრიგებულია:
- ხელშეკრულებები კლიენტებთან და მომწოდებლებთან;
- მიღება-ჩაბარების აქტები, სასაქონლო ზედნადებები და საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურები;
- სასესხო ხელშეკრულებები და საპროცენტო განაკვეთების გაანგარიშებები;
- კორპორაციული დოკუმენტები (პარტნიორთა კრების ოქმები, გადაწყვეტილებები დივიდენდების განაწილების ან კაპიტალის ზრდის შესახებ).
5. ფასს სტანდარტებთან შესაბამისობა
საქართველოში ბიზნესის ზომის მიხედვით (კატეგორიების მიხედვით) კომპანიებს მოეთხოვებათ სრული ფასს ან ფასს მცირე და საშუალო საწარმოებისთვის სტანდარტების გამოყენება. დარწმუნდით, რომ:
- სწორად არის შეფასებული აქტივების გაუფასურება;
- აღიარებულია საიჯარო ვალდებულებები (ფასს 16-ის მიხედვით);
- რეალიზაციიდან მიღებული შემოსავლების აღიარება ხდება დროის სწორ პერიოდში (ფასს 15).
შეჯამება: მზადყოფნის ჩეკ-ლისტი
ეფექტური მომზადებისთვის გამოიყენეთ ეს მოკლე ჩეკ-ლისტი:
| მიმართულება | შესასრულებელი მოქმედება | სტატუსი |
|---|---|---|
| კომუნიკაცია | მიღებულია (მოთხოვნების) სია აუდიტორისგან | [ ] |
| ინვენტარიზაცია | დასრულებულია მარაგებისა და ძირითადი საშუალებების გადათვლა | [ ] |
| შედარებები | ხელმოწერილია შეჯერების აქტები მსხვილ დებიტორებთან/კრედიტორებთან | [ ] |
| საგადასახადო | შედარებულია ბუღალტერია RS.ge-ის დეკლარაციებთან | [ ] |
| დოკუმენტაცია | მომზადებულია პარტნიორთა ოქმები და მსხვილი ხელშეკრულებები | [ ] |
აუდიტისთვის ადრეული და სისტემური მომზადება არა მხოლოდ დაზოგავს თქვენი გუნდის დროს, არამედ მინიმუმამდე დაიყვანს აუდიტორული შესწორებების (Audit Adjustments) რაოდენობას, რაც საბოლოო ჯამში კომპანიის მაღალ პროფესიონალიზმსა და გამართულ შიდა კონტროლის სისტემაზე მეტყველებს.
